ગુજરાત : ટેસ્ટ પેપર: -1

1)   ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસની જાણકારી માટે નીચેનામાંથી કઈ બાબત અગત્યની છે?

અ)   મુઘલ કાલીન સિક્કાઓ, તવારીખો, શાહી ફરમાનો, અખબારાત, ખતપત્રો

બ)   અરબી- ફારસી, સંસ્કૃત-ગુજરાતી  અભિલેખો

ક)    સિક્કાઓ, દાનપત્રો, વાવલેખો, તામ્રપત્રો, પાળીયાલેખો, પૂર્તલેખો

ડ)    અ ,બ અને ક

2)   વાવના પ્રવેશમાર્ગ ( મુખ) ની સંખ્યાના આધારે તેનો પ્રકાર બાબતે કયું જોડકું ખોટું છે?

અ)    નંદા   –   એક મુખ                             બ)    ભદ્રા  –    બે મુખ
ક)    ત્રિજયા –  ત્રણ મુખ                             ડ)    વિજ્યા  – ચારમુખ

3)   મધ્યકાલીન ગુજરાતના  તોલમાપની અગત્યની માહિતી આપતું પુસ્તક કયું છે?

અ) બાલાવબોધ       બ)   મુખ્તસર તારીખ ગુજરાત
ક)  હંસાઉલી            ડ)    કાન્હડ-દે-પ્રબંધ

4)   વિદેશી લેખક; ગુજરાત સંદર્ભમાં લખેલી કઈ બાબત સાચી નથી?

અ)   આફ્રિકન પ્રવાસી ઈબ્ન – બતુતા                – ખંભાતની સમૃદ્ધિ

બ)   પોર્ટુગીઝ પ્રવાસી દુ-આર્ટે બારબોસા           – ગુજરાતની    રાજકીયસ્થિતિ

ક)    જર્મન પ્રવાસી મેન્ડેલ્સલો                             – ગુજરાતમાં પારસીઓની સામાજિકસ્થિતિ

ડ)    ઈરાકી પ્રવાસી અલ- મસુદી                         – ગુજરાતની  ભૌગોલિકસ્થિતિ

5)  સરહદનું રક્ષણ, કાયદાનો અમલ,લશ્કરની જાળવણી તેમજ મહેસુલ ઉઘરાવવા જેવા કાર્ય કરનાર અધિકારી કે જે સલ્તનત કાળમાં નાઝીમ તરીકે ઓળખાતા તેમને વેતન પેટે જાગીર આપવાને બદલે રોકડ આપવાની શરૂઆત કોના સમયમાં થઈ?     

અ)   અલાઉદ્દીન ખીલજી      બ)   મુઘલ કાળ

ક)    ફિરોઝશાહ તુઘલક       ડ)    ફહર્તુલ મુલ્ક

6)  સલ્તનતકાળમાં ગુજરાતના જુદાજુદા અધિકારી અને તેના અંતર્ગત થતા કાર્યોના જોડકામાંથી ખોટું જોડકું ઓળખી બતાવો

અ)  કાનુનગો  –  ખેતી વિષયક બાબતો સાથે સંકળાયેલ

બ)   આમીલ  – વહીવટી બાબતો સાથે સંકળાયેલ

ક)   શિકદાર   – ન્યાયની બાબતો સાથે સંકળાયેલ

ડ)   મુશરિફ   – કર ઉઘરાવવાની બાબતો સાથે સંકળાયેલ

 7)   સલ્તનતકાળમાં ગુજરાતમાં કઈ પદ્ધતિ દ્વારા જમીનની વહેંચણી કરવામાં આવી હતી?

અ)   વાંટા પદ્ધતિ      બ)   સાટા પદ્ધતિ

ક)    સૂંઢલ પદ્ધતિ      ડ)    ભાગીયા પદ્ધતિ

8)   અમદાવાદ અને અહમદનગર (હિંમતનગર)માં ટંકશાળની શરૂઆત કોના સમયમાં થઈ?

અ)   અહમદશાહ        બ)   અલ્પખાન

ક)    મુહમ્મદ બેગડા     ડ)    મુઝ્ઝફરશાહ

9)   ગુજરાતના સુલ્તાન બહાદુરશાહે દિલ્હીના કયા મોંગોલ શાસક સાથે સંઘર્ષ કર્યો હતો?

અ)  બાબર          બ)     અકબર

ક)   હુમાયુ           ડ)      જહાંગીર

10)   નીચેની કઈ બાબત ગીતકાર બૈજુબાવરાને લાગુ પડતી નથી?

અ)   તેનું મુળનામ “મંજુ” હતું

બ)   તેને બહાદુરશાહ ના દરબારમાં ખુબ પ્રસિદ્ધિ મેળવી હતી

ક)    તેને હુમાયુને ખુશ કરી માળવાની કતલ અટકાવી હતી

ડ)    તેનું સ્મારક બૈજનાથ મુકામે આવેલ છે

11)   શિકદાર,તહેસીલદાર, આમીલ, મુશરિફ,મુહહસીલ, ગુમાસ્તા, સરહંગ વગેરે સલ્તનતકાલીન પદો કઈ બાબત સાથે મુખ્યરૂપે સંકળાયેલ છે?

અ)  લશ્કરી    બ)   વિદેશી

ક)   મહેસુલ    ડ)   મનોરંજન

12) ગુજરાતમાં  ઢોરદીઠ ઉઘરાવાતો કર સલ્તનતકાળમાં કયા નામે ઓળખાતો હતો?

અ) પૂંછી    બ)  દાણ

ક)  ઘોટક   ડ)  અલહણ

13)  શાહેબુલબરિદ  અને મલેકુલબરિદ  નામના અમલદારોના હોદ્દાકયા ખાતા સાથે સંકળાયેલ હતા?

અ)  ખેતી-પશુપાલન     બ)   સંદેશાવ્યવહાર

ક)   જાશૂસી                ડ)    ખાન-પાન

14)   નીચેનામાંથી કઈ બાબત સલ્તનતકાલીન ગુજરાતના સિક્કાઓ સાથે સંકળાયેલ નથી?

અ)   સિક્કા પર હિજરી સવંત, ખલિફા નું નામ , સુલ્તાનનું નામ, ટંકશાળનુંનામ    અને ચિન્હ, સિક્કો પાડયા ના વર્ષનો ઉલ્લેખ ફારસી ભાષામાં

બ)   સિક્કા દીનાર, ટંકા, મહેમુદી, મુઝ્ઝફરશાહી નામે ઓળખાતા

ક)    સિક્કા દિલ્હીની ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવતા હતા

ડ)    નકલી સિક્કા બનતા રોકવા માટેની તકનીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો

15)   અમદાવાદમાં કઈ પોળ સૌ પ્રથમ  બની હતી?

અ)   પતાસાની પોળ

બ)   મુહરતની પોળ

ક)    રતન પોળ

ડ)    માંડવીની પોળ

16)  નીચેની કઈ બાબત ગુજરાતી ખાનપાન પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલ નથી?

અ)   પરિધાનવિધિ, ભોજન વિચ્છતિ, વીરભોજન વર્ણક, અહોશ્યાલક બોલી વગેરે ગ્રંથોમાં પંદર થી સત્તરમી સદી દરમિયાનની ખાનપાન પદ્ધતિઓનો
ઉલ્લેખ કરવામાં આવેલ છે

બ)    લાડુની 36 જાતો, 52 જાતની ભાજી, 27 જાતના ઢોકળા, અનેકવિધ અથાણાં, તાંબુલ, સુકામેવા- લીલામેવા, પાપડ, ચટણી, કચુંબર, મિષ્ટાન
ફળો વગેરે ખાનપાનમાં સમાવિષ્ઠ હતાં

ક)    દરેક ભોજમાં, બ્રહ્મભોજન બાદજ સામાન્ય જન ભોજન ગ્રહણ કરી શકતા.

ડ)    ગાદી, ચાકળા, ચુડીયા, ચોકીપટ વગેરેનો ઉપયોગ શણગાર માટે તેમજ ત્રાટ, વાટાં, કચોલાંનો ઉપયોગ વાનગી પીરસવામાં કરવામાં આવતો.

17) પડાવ, નાયડા, કોટીયા,બતેલા, બગલા અને ગંજા શાના નામ છે?

અ) કચ્છમાં બનાવવામાં આવતા વિવિધ પ્રકારના વહાણો

બ) નળ-સરોવરમાં આવતા વિવિધ પક્ષીઓની જાત

ક) માટીના વાસણોના વિવિધ નામ

ડ) ખેતીનો સરંજામ

18) ગુજરાતમાં પહેરવામાં આવતી ટોપીને અન્ય કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે?

અ)   અધોતરી   બ)   અતલસ

ક)    કલહી       ડ)    જમાવાડી

19)   નીચેનામાંથી કયું જોડકું ખોટું છે તે જણાવો.

અ)  જીતલ                                            –  ગુજરાતી ચલણનું નામ

બ)  ગરભી, મંજુડી, ગુલમાર                              –  ખંભાત માંથી આફ્રિકાના દેશોમાં નિકાસ થતી કાપડની વિવિધ જાત

ક)   કિનખાબ, છીંટ, તારકસબ                         – ગુજરાતમાંથી નિકાસ થતી ગળીના પ્રકારો

ડ)   પ્રબંધ, પ્રશસ્તિ, આગમ,રાસ,ચરિત્ર           – જૈન સાહિત્યના વિવિધ પ્રકારો

20) નીચેનામાંથી કઈ બાબત પારસી ધર્મ ( જરથોસ્તી)  સાથે સંલગ્ન નથી?

અ) પક્ષીઓ માટે શબને માખણ લગાડી “દોખમા” માં ખુલ્લું મૂકી દેતા

બ)  સ્વચ્છતા, સાદાઈ અને શાંતિપ્રિયતા નો સંદેશ પારસી ધર્મ આપે છે.

ક) અહુરબાની ની પારસીઓ પૂજા કરે છે.

ડ) સંજાણ, નવસારી,ભરૂચ,ગોદાવરી અને ખંભાત એ પારસીઓના પાંચ ભૌગોલિક વિભાગ પાડવામાં આવ્યા હતા.

21) મુસ્લિમ ધર્મના સાંસ્કૃતિક પ્રભાવ બાબતે કઈ બાબત સાચી નથી?

અ) જલેબી,ગુલાબજાંબુ અને વિવિધ પ્રકારના શરબતો

બ) સૂકોમેવો, બદામ,અનાર,અંજીર,તરબૂચનો ઉપયોગ

ક) ભૌમિતિક આકારો, ફૂલછોડ, વેલી વગેરનો સ્થાપત્યમાં ઉપયોગ

ડ) વહાણો દ્વારા વ્યાપાર માટેની સ્પર્ધા

22) “ગુજરાતી પર અરબીફારસી ની અસરપુસ્તકના લેખકનું નામ જણાવો.

અ) ડૉ. છોટુભાઈ નાયક   બ)   શિવલાલ ગૌદાની

ક) ડૉ. બર્જેશ                 ડ)    ડૉ. હરગોવન શાસ્ત્રી

23)  અમદાવાદ ના કિલ્લામાં 139 બુરજો, 18 દરવાજા, 6709 કાંગરા આવેલ છે તેનો ઉલ્લેખ નીચેનામાંથી કયા પુસ્તકમાં કરવામાં આવ્યો છે?

અ) મિરાતે અહમદી     બ)   સલાતીને ગુજરાત

ક)   મુઝફ્ફરશાહી       ડ)   તવારીખે ગુજરાત

24)  નીચેનામાંથી ખોટો વિકલ્પ શોધો.

અ) ગવાક્ષ, ગર્ભગૃહ, અંતરાલ, શૃંગારચોકી, મંડોવર,પીઠ, શીખર     – મંદિર

બ) લિવાન, મેહરાબ, મિનારો                                                           – મસ્જિદ

ક)  નેવ , ચોઈર , એપ્સ, એલ્ટર                                                         – ચર્ચ

ડ) બિમાહ, રબી-સીટ ,તોરાહ                                                       – અગિયારી

25)  મુસ્લિમ આર્કિટેક્ચર ઓફ અહમદાબાદ ના લેખક કોણ છે?

અ)  બર્જેસ            બ)   બારબોસા

ક)   કર્નલ ટોડ       ડ)    મેન્ડેલ

26) ગોમતીપુરમાં આવેલ ઝૂલતા મિનારા કઈ મસ્જિદમાં આવેલ છે?

અ) રાણી સિપ્રીની મસ્જિદ           બ) બીબીજીની મસ્જિદ

ક)  રાણી રૂપમતીની મસ્જિદ       ડ)  બાઈ હરિરની મસ્જિદ

27) ગુજરાતમાં મહેસુલી સુધારા કોના દ્વારા દાખલ કરવામાં આવ્યા?

અ) રહીમખાન    બ) ટોડરમલ

ક)  ઇતમાદખાન  ડ) બહેરામખાન

28) ગુજરાતના સંદર્ભમાં, જહાંગીરના ફરમાનોમાંથી કયું ફરમાન લાગુ પડતું હતું?

અ) રાજ્યમાં દારૂબંધી, જહાંગીરના જન્મદિવસે અને રાજ્યારોહણના દિવસે માંસાહારનો ત્યાગ

બ)  તળાવ, વાવ, ધર્મશાળા અને દવાખાનાઓનું નિર્માણ, વેઠપ્રથાની નાબુદી

ક) જઝિયાવેરો, જળમાર્ગ પર મહેસુલ તેમજ રાહદારી વેરો ઉઘરાવવો

ડ) ઘરવેરાની નાબુદી, બિનવારસી મિલકતોનો ઉપયોગ જાહેર બાંધકામ માટે

29) ગુજરાતમાં પડેલાસત્યાશિયાદુષ્કાળનું વર્ણન કયા પુસ્તકમાં જોવા મળે છે?

અ) મિરાતે સિકંદરી   બ) મિરાતે અહમદી

ક) તારીખે જહાંગીરી  ડ) તુઝુકે બાબરી

30) અધિકારી અને તેના કાર્યને અનુલક્ષીને કયું જોડકું ખોટું છે તે જણાવો.

અ) બક્ષી             – પોલીસદળનો વડો અધિકારી

બ) મુહતસીબ      – દારુ,ભાંગ, જુગાર, વેશ્યાગમન જેવા દુષણો પર નિયંત્રણ રાખવાનું કાર્ય કરતો

ક) વાકિયાનવીસ – પ્રાંતોના સમાચાર શાહી દરબારમાં મોકલવાનું કાર્ય કરતો

ડ) કાઝી              – ન્યાય ખાતાનો વડો કહેવાતો

31) નીચેનામાંથી કયું ખાતું મોંગોલ શાસન દરમિયાન અસ્તિત્વમાં હતું?

અ) હરડે- મુરબ્બા ખાતું  બ) નોબત અને ઘડિયાળ ખાતું

ક)  ઘોડા હાજરી ખાતું    ડ)  ગ્રામીણ વિકાસ ખાતું

32) મોંગોલકાલીન સિક્કા બાબતે નીચેનામાંથી કયું જોડકું સાચું છે?

અ)  જહાંગીરના શાસન દરમિયાન બાર રાશિ અનુસાર બાર જુદા-જુદા પ્રકારના સિક્કા ચલણમાં આવ્યા હતા

બ) સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં ચાલતા ચલણી સિક્કા “કોરી” ભુજની ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવતા હતા

ક) અકબરી રૂપિયો, મોહમદી રૂપિયો સૌરાષ્ટમાં લાંબા સમય સુધી ચલણમાં હતો

ડ) મહોરના નામે ઓળખાતા ચાંદીના સિક્કા અજમેરની ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવતા હતા

33) સાંકળી, પૈયાર,ઝૂમણાં, કાંકલી,હાંસડી અને ટૂંપીયો જેવા ઘરેણાં સ્ત્રીના કયા અંગ સાથે સંલગ્ન છે?

અ) નાક- કાન    બ)  હાથ

ક) ગળું          ડ)   આંગળી

34) અકબર દ્વારા કઈ સવંતની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી?

અ) દીને ઈલાહી સવંત     બ)   હિજરી  સવંત

ક)  અકબરી સવંત     ડ)    ચિશ્તી સવંત

35) દરિયાપુરમાં રેશમ ધોવા માટેના કુવા કયા નામે ઓળખાતા હતા?

અ) રેશકુવા         બ) મશરુકુવા

ક) પાતાળ કુવા     ડ) ધોબી કુવા

36) ગુજરાતના સલ્તનતકાલીન તોલમાપ બાબતે નીચેનામાંથી કયું જોડકું ખોટું છે તે જણાવો.

અ) માટ  – સૌરાષ્ટ્રમાં ચાલતું તોલમાપ

બ) ખાંડી – વહાણમાં માલ ચડાવવા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતું માપ

ક) ગજ – અનાજ માટેનું તોલમાપ

ડ) કાંટરા – ડાંગર માટે વપરાતું તોલમાપ

37) અકબર દ્વારા પર્યુષણના બાર દિવસ, સોફિયાન, ઈદ, સંક્રાંતિની તિથિ, બાદશાહનો જન્મદિવસ, નવરોઝ, મોહરમ વગેરે મળી, કુલ માસ અને દિવસ જીવ હિંસાની મનાઈ માટેનું ફરમાન, કયા જૈન સાધુની પ્રેરણા દ્વારા બહાર પાડવામાં આવ્યું?

અ) હીરવિજય સુરી     બ)  મેરુતુંગ

ક)  વિજયસેન         ડ)  સમય સુંદર

38) કોના પ્રભાવ હેઠળ ઔરંગઝેબે પારસીઓ પરનો જજિયાવેરો દૂર કર્યો?

અ) આતશજી બેહરામજી       બ) ફારૂકજી કેસરજી

ક) રુસ્તમ માણેકશા            ડ) દસ્તુરજી મેહરજી

39)  પારસીઓ અગ્નિને કયા નામથી સંબોધિત કરે છે?

અ) આતશ બેહરામ   બ) અહૂર-મઝદા

ક)  નવરોઝ         ડ)  અષો-જરથોસ્ત

40)  કયા સુલતાન દ્વારા જૈનોનું અમારીવ્રત અપનાવાયું હતું?

અ) શાહજહાં       બ) જહાંગીર

ક)  અકબર        ડ)  હુમાયૂં

41) નીચેનામાંથી કઈ રચના કવિ અખા સાથે સુસંગત નથી?

અ) કૈવલ્યગીતા       બ)  જ્ઞાનગીતા

ક)  સંતપ્રિયા         ડ)   પંચીકરણ

42)  સમકાલીન સમાજમાં બદીઓને દૂર કરવા માટેની રચનાઓમાં વલ્લભ મેવાડા સાથે નીચેનામાંથી કઈ રચના સુસંગત નથી?

અ)  આંખમીંચામણી     બ) સત્યભામાનું રૂસણું

ક)  જ્ઞાનકક્કો           ડ)  દેવિચરિત

43)  જહાંગીર દ્વારા , “કોરીનામના સિક્કા કઈ ટંકશાળમાં બનાવવા માટે છૂટ આપવામાં આવી હતી?

અ) મુસ્તુફાબાદ      બ)  ભુજ

ક)  અહમદાબાદ     ડ)   નવાનગર

44) શેઠ શાંતિદાસ ઝવેરી દ્વારા બઁધાવાયેલ ચિંતામણી પાર્શ્વનાથના જૈન દેરાસરની મુલાકાતની નોંધ કયા જર્મન મુસાફરે પોતાના પુસ્તકમાં કરી છે?

અ) મેન્ડેલ સ્લો     બ) ટ્રેવેનિઅર

ક) બર્જેસ          ડ) બારબોસા

45) નીચેનામાંથી કયો સંપ્રદાય વૈષ્ણવ ધર્મ અંતર્ગત નથી?

અ)  પુષ્ટિ સંપ્રદાય            બ) નિમ્બાર્ક સંપ્રદાય

ક)   રામાનુજ સંપ્રદાય       ડ)  કાનફટ્ટા સંપ્રદાય

46)  જામનગરના  દરબારી કવિ શ્રીકંઠ દ્વારા રચાયેલ ગ્રંથ  રસકૌમુદી  કઈ કળા સાથે સંકળાયેલ છે ?

અ)  નૃત્યકળા      બ)  સંગીતકળા

ક)   નાટ્યકળા     ડ)  યુદ્ધકળા

47) ગુજરાતમાંથી ચૌથ અને સરદેશમુખી કોના દ્વારા ઉઘરાવવામાં આવતી હતી?

અ)  મોંગોલ શાસકો     બ)  મરાઠા શાસકો

ક)  રાજપૂત શાસકો      ડ)  બહમની શાસકો

48) ગુજરાતમાં સર્વોપરિતા માટે કયા મરાઠા સરદારો વચ્ચે હરીફાઈ રહેતી હતી?

અ) પેશ્વા અને ગાયકવાડ  વચ્ચે      બ) ભોંસલે અને ગાયકવાડ વચ્ચે

ક)  ગાયકવાડ અને સિંધિયા વચ્ચે   ડ) હોલ્કર અને પેશ્વા વચ્ચે

49) નાણાં વિભાગ સાથે જોડાયેલ અધિકારી મરાઠા શાસન  દરમિયાન કયા નામે ઓળખાતો ?

અ) કામવિસદાર   બ)   ફડણવીસ

ક)  પાટીલ           ડ)    કુલકર્ણી

50)  બજાર વિનાના ગામને મરાઠા શાસન અંતર્ગત કયા નામે ઓળખવામાં આવતું હતું?

અ)   મહાલ       બ)   સૂબો

ક)    મૌજ         ડ)    પરગણું

51)  ગોકુળદાસ તેજપાલ કયાંના હતા?

અ) ઉત્તર ગુજરાત   બ) અમદાવાદ

ક)  સુરત              ડ) કચ્છ

52)  નીચેનામાંથી કઈ કઈ  બાબતોમાં પારસીઓનો ફાળો રહેલો છે?

અ) મુંબઇનો જહાજ ઉધોગ   બ) મુદ્રણકળા

ક)  નાટ્યકળા                    ડ)   અ , બ , ક ત્રણેય બાબતોમાં

 53)  કાળુપુર સ્વામિનારાયણ મંદિર માટે જગ્યાની સંમતિ આપનાર અંગ્રેજ ગવર્નર કોણ હતા?

અ) ટોમસ રૉ     બ)   માલ્કમ

ક)  હેન્રી બર્ટેલ   ડ) જ્યોર્જ લોઈડ

54) મરાઠા શાસનકાળમાં ધર્માધિકારીની કઈ ફરજ હતી?

અ) મંદિરના પુજારીની પગાર આપી નિમણૂંક કરવી         બ) સંસ્કૃત પાઠશાળાઓ ચલાવવી

ક) હિન્દુ ધર્મ માટે લવાદ બનવું                                    ડ) અ ,બ, ક ત્રણેય

55) અદ્વેતવાદના પદો કોના દ્વારા લખાયા છે?

અ) મીરાબાઈ     બ) ગવરીબાઈ

ક) પાનબાઈ       ડ)  કુંવરબાઈ

56) તારીખે સોરઠહાલાર ના લેખક કોણ છે?

અ) ખુશાલદાસ            બ) મુન્શી જશવંતરાય

ક) રણછોડજી અમરજી   ડ) શોભરામ

57) સરસ્વતિ નદી બાબતે નીચેનામાંથી કઈ બાબત સાચી નથી?

અ) ભારતમાં કુલ છ નદીઓ સરસ્વતી નદી તરીકે ઓળખાય છે.

બ) ગુજરાતમાં બનાસકાંઠા,પાટણ અને મહેસાણા માંથી વહેતી સરસ્વતી નદી કચ્છના રણમાં સમાઈ જાય છે.

ક) હિમાલયમાંથી નીકળી, કુરુક્ષેત્ર અને પશ્ચિમી રાજસ્થાનમાંથી વહેતી સરસ્વતી નદી વેદકાળમાં ધરતીકંપને પરિણામે લુપ્ત થઈ હોવાનું અનુમાન છે.

ડ) ચોમાસામાં જ વહેતી નદી, ગ્રામ્ય પ્રદેશમાં કુમારિકાના નામે ઓળખાય છે.

58)  નીચેનામાંથી કઈ બાબત ભારતીય સમાજમાં સ્ત્રીસશક્તિકરણની સાક્ષી પુરે છે?

અ)  માતૃ-શ્રાદ્ધ              બ) સ્વયંવર

ક)   શાક્ત સંપ્રદાય         ડ) અ ,બ ક  ત્રણેય

59)  ગુજરાતના પારસીઓ વિષેનું કયું તથ્ય સાચું નથી?

અ) પારસીઓનું ઇરાનમાંથી ગુજરાતમાં પ્રથમ દીવ અને ત્યારબાદ સંજાણ મુકામે આગમન થયું ત્યારે “જદી રાણા” નું શાસન પ્રવર્તતું હતું.

બ) પારસીઓના અગત્યના ધાર્મિક સ્થળ જેવાકે નવસારી અને ઉદવાડા મુકામે ઈરાનશા આતશ બહેરામ ( અગ્નિ)ની પુજા થાય છે.

ક)  પારસીઓનું ગુજરાતમાં આગમન પાંચમી સદીમાં થયુ.

ડ)પારસીઓની પ્રાર્થના પુસ્તક “ખોરદા અવેસ્તા” છે. તેમજ તેમની લીપી “ઝર્થુસ્ત્ર” છે.

60) હ્યુયુનત્સંગ નામનો ચીની મુસાફરે ગુજરાતમાં વિશ્વ વિખ્યાત વલ્લભી વિદ્યાપીઠની મુલાકાત કયા રાજ્યશાસન દરમિયાન લીધી હતી?

અ) મૈત્રક શાસન               બ)  રાષ્ટ્રકૂટ શાસન

ક)  ગુર્જર પ્રતિહાર શાસન   ડ)  નંદ શાસન

61) ગુજરાતની રાજધાની બાબતે નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ સાચો છે?

અ) પાટણ ; ચાવડા, સોલંકી અને વાઘેલા વંશની રાજધાની બની તેના પહેલા ભિન્નમાળ ગુજરાતની રાજધાની હતી.

બ) કુશસ્થળી( દ્વારકા), રૈવતગિરિ( જૂનાગઢ) તેમજ વલભી જેવા નગરો ગુજરાતની રાજધાની તરીકે ગણી શકાય.

ક) વનરાજ ચાવડાએ રાજધાની પંચાસર થી પાટણ જયારે કરણસિંહે રાજધાની પાટણથી કર્ણાવતી મુકામે બદલી હતી.

ડ) મીનળદેવીના સમયમાં ગુજરાતની રાજધાની ધોળકા બની હતી.

62) અહમદાબાદ બાબતે નીચેનામાંથી કઈ બાબત સાચી નથી?

અ) સુલતાન અહમદશાહ,  ગુરુ શેખ અહમદશાહ  ખટ્ટુ , તેમજ કાઝી અહેમદ અને મલિક અહેમદ એમ કુલ ચાર અહેમદ નામના વ્યક્તિઓ દ્વારા તેનો
પાયો નંખાયો.

બ) અહમદાબાદ સાથે જોડાયેલા અન્ય નામોમાં “કર્ણાવતી” , “આશાવળી”  પણ છે.

ક) 25 ફેબ્રુઆરી 1411ના દિવસે અહમદાબાદનો પાયો નંખાયો.

ડ) જહાંગીરે અહમદાબાદ ને ગર્દ-આબાદ એટલેકે ધૂળિયું શહેર કહીને ઓળખાવ્યું હતું.

63) નીચેનામાંથી કયું નિર્માણ અહમદશાહ-1 ના સમયમાં થયેલ નથી?

અ)  માણેક બુર્જ       બ) હૌજે-કુતુબ (કાંકરિયું)

ક)   ભદ્રનો કિલ્લો     ડ)  જામા મસ્જિદ

 64) થોમસરો  દ્વારા વ્યાપારની છૂટ મેળવવા માટે જહાંગીરની મુલાકાત કાયા શહેરમાં થઇ હતી?

અ) સુરત             બ) ભરૂચ

ક) અહમદાબાદ   ડ) મુંબઈ

65) કયા મુઘલ સૂબાના સમયમાં અહમદાબાદમાંમોતીશાહી મહેલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું?

અ) શાહજહાં      બ) ખુર્રમ

ક) ખાન ખાના    ડ) સૈયદ મુર્તુઝા

66) કયા અંગ્રેજ મુસાફરે અહમદાબાદને ગુજરાતની મહાનગરી ગણાવી હતી ( .. 1626 ) ?

અ) થોમસ હર્બર્ટ     બ) થોમસ રો

ક) કર્નલ ટોડ           ડ)  ટ્રેવેનિઅર

67) પ્રથમ એંગ્લોમરાઠા વિગ્રહ સમયે કોના દ્વારા ભદ્રના કિલ્લા પાર આક્રમણ કરવામાં આવ્યું હતું?

અ) ફિલિપ જોશ     બ) થોમસ ગોડાર્ડ

ક)   કપ્તાન હ્યુ રોઝ   ડ)  થોમસ કુક

68) પ્રથમ એંગ્લોમરાઠા વિગ્રહ બાદ કઈ સંધિ અનુસાર અહમદાબાદની સત્તા પેશ્વાઓને મળી?

અ) સુરતની સંધિ      બ)  ગોવાની સંધિ

ક) સલબાઈની સંધિ   ડ)   વડોદરાની સંધિ

69) કઈ સંધિ બાદ મરાઠાઓ પાસે અમદાવાદમાં માત્ર ગાયકવાડની હવેલી બાકી રહી?

અ) સુરતની સંધિ      બ)  પુનાની સંધિ

ક) સલબાઈની સંધિ   ડ)   વડોદરાની સંધિ

70) બ્રિટિશ શાસનકાળમાં અહમદાબાદના વિકાસ માટે કઈ વસ્તુ પર સેસ નાખવામાં આવી હતી?

અ) ગળી     બ) ઘી

ક)  ફળો      ડ) ધાન્ય

71) ગુજરાતમાં પર્શિયન પ્રકારના બગીચા નિર્માણની પ્રથા કોના સમયમાં શરુ થઈ  તેવું કહી શકાય.

અ) અહમદશાહ       બ) મોહમ્મદ બેગડો

ક) મુઝફ્ફર શાહ       ડ) કુતુબશાહ

72) સિદ્દી સૈયદની જાળીનું નિર્માણ કરનાર સિદ્દી સૈયદ કયાંનો વતની હતો?

અ) પર્સીયા            બ) બગદાદ

ક) એબિસિનિયા     ડ)  અંકારા

73) જૂનાગઢના ઉપરકોટનું નવનિર્માણ કયા સૂબા દ્વારા કરવવામાં આવ્યું હતું?

અ) ઈશરતખાન       બ) રસુલખાન

ક)  જહાનશાહ         ડ) મહોબતખાન

74) નીચેનામાંથી કઈ બાબત જૂનાગઢ સંલગ્ન ખોટી છે?

અ) જૂનાગઢમાં  ઉપરકોટ ઉગ્રસેન ગઢ, જિર્ણદુર્ગ, જહાંપનાહ  વગેરે નામે ઓળખાતો હતો

બ) કાલયવનથી બચવા માટે યાદવોએ જૂનાગઢના ઉપરકોટમાં આશ્રય લીધો હતો

ક) સિધ્ધરાજ જયસિંહ, મોહમ્મદ બેગડા દ્વારા જુદા જુદા સમયે જૂનાગઢ પાર આક્રમણ કરવામાં આવ્યા હતા.

ડ)  જૂનાગઢમાં છેલ્લો સુલતાન મોહમ્મદ બેગડો હતો.

75) કોના સમયમાં સોમનાથ મંદિરનું નિર્માણ કઈ રીતે થયું હતું તેના અંતર્ગત કયું જોડકું ખોટું છે

અ) સુવર્ણ  –  સોમરાજ

બ) ચાંદી  –   રાવણ

ક) લાકડું  –  રા’નવઘણ

ડ) પથ્થર – ભીમદેવ

 76) અશોકના ગિરિનગરના શિલાલેખ અંતર્ગત નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ ખોટો છે તે જણાવો.

અ) અશોક દ્વારા સુદર્શન તળાવના નિર્માણ સમયે આ રાજઆજ્ઞાઓ મુકવામાં આવી હતી.

બ) અશોકનો શિલાલેખ 75 ફૂટના ઘેરાવામાં આવેલ છે જેમાં 14 જેટલી રાજઆજ્ઞાઓ આપેલી છે.

ક) તેમાં ભાષા પ્રાકૃત અને લીપી બ્રાહ્મી છે.જેમ્સ પ્રિન્સેપ દ્વારા આ લીપી ઉકેલવામાં આવી હતી.

ડ) મુખ્ય બાબતોમાં અહિંસા, કર્તવ્યપાલન, બિનસાંપ્રદાયિકતા,સહભાગિતા,જ્ઞાન, સ્ત્રી-દાક્ષિણ્ય, વૃક્ષારોપણનો સમાવેશ થાય છે.

77) ગુજરાતમાં હેલિકલ સ્ટેપવેલ કયાં આવેલ છે?

અ) જૂનાગઢ   બ) પાટણ

ક) મોઢેરા       ડ) ચાંપાનેર

78) નીચેનામાંથી કઈ મસ્જિદ ચાંપાનેરમાં આવેલી નથી ?

અ) કેવડા મસ્જિદ,      બ) રાની સિપ્રીની મસ્જિદ

ક)  નગીના મસ્જિદ     ડ) ખજૂરી મસ્જિદ

79) બાબા પ્યારેની ગુફાઓ ક્યાં આવેલી છે?

અ) જૂનાગઢ     બ) કચ્છ

ક) દીવ           ડ) સાબરકાંઠા

80) ટપકેશ્વરીનું મંદિર આવેલ છે?

અ) જામનગર   બ) જૂનાગઢ

ક) ભુજ           ડ)  વડોદરા

81) લખપત માટે નીચેનામાંથી કયું કથન સત્ય નથી?

અ) લખપત શહેરનું નિર્માણ રાવ લાખા દ્વારા થયું હોય તેનું નામ લખપત પડ્યું હોવાની માન્યતા છે.

બ)  દરરોજના એક લાખ યાત્રાળુઓ અહીંથી નીકળતા હોવાથી નામ લખપત પડ્યું હોવાની માન્યતા છે.

ક) દરરોજનો એક લાખ કોરીનો વ્યાપાર થતો હોવાથી લખપત નામ પડ્યું

ડ) મોહમ્મદ કાબાની દરગાહ લખપતમાં આવેલી છે.

82) કયા મોંગોલ શાસકના સમયમાં સુરતમાં, સ્થાપત્યના વારસા સમાન મુઘલ સરાઈ ( મુસાફરખાના) નું નિર્માણ થયું હતું?

અ) અકબર        બ) જહાંગીર

ક) બહાદુરશાહ   ડ) શાહ જહાન

83) નીચેનામાંથી કયું ઐતિહાસિક સ્મારક મેહમદાવાદમાં આવેલ નથી?

અ) ચાંદા સુરજનો મહેલ      બ) રોઝા રોઝી

ક) ભમ્મરિયો કુવો               ડ) કેવડા મસ્જિદ

84) ખટ્ટુ ગંજબક્ષ ની યાદમાં બંધાયેલ સરખેજ રોઝાના સ્થપતિ કોણ હતા?

અ) આઝમ અને મુવાઝમ       બ) રાજાબાઈ

ક)  બાઈ હરિર                     ડ)  મુન્નવર

85)  પ્રાગમહેલ, આઈનામહેલ અને રાણીનોઝરૂખો કયાં આવેલા છે?

અ) અંજાર                        બ) ભુજ

ક)  લખપત                       ડ) ધોળાવીરા

86) નીચેનામાંથી કયું તથ્ય મોઢેરાના સૂર્યમંદિર સાથે સંલગ્ન નથી?

અ) સૂર્યમંદિર મારુ-ગુર્જર પદ્ધતિ દ્વારા બનાવાયું છે.

બ) સૂર્યમંદિર વિક્રમ સંવંત 1083 માં ભીમદેવ-1 ના સમય માં બાંધવામાં આવ્યું હતું.

ક) સિધ્ધરાજ જયસિંહના સમયથી મોઢેરાના સૂર્યમંદિરમાં ઉત્તરાર્ધ મહોત્સવનું આયોજન થાય છે.

ડ) ગર્ભગૃહ, કુંભ, કુંડ, ગૂઢમંડપ, મંડોવર, મંડપ, સભામંડપ, તોરણ, કીર્તિમુખ જેવા વિધ-વિધ શબ્દો સુર્યમંદિરના ભાગો નિદર્શિત કરે છે.

87) પંચમહાલના પેરિસ તરીકે ઓળખાતું સ્થળ જણાવો.

અ) ગોધરા      બ) મોરવા હડફ

ક) જાંબુઘોડા   ડ)  દેવગઢ બારીયા

88) દુધમતી નદી, ઔરંગઝેબનું જન્મસ્થળ ( ગઢીનો કિલ્લો) ,  છાબ તળાવ જે જીલ્લામાં આવેલ છે તે જીલ્લો જણાવો.

અ) ડાંગ         બ) દાહોદ

ક) તાપી         ડ) નર્મદા

89) પિથોરા કળા બાબતે નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ ખોટો છે.

અ) પિથોરા કળા રાઠવા અને ભીલ આદિવાસી સાથે સંકળાયેલી ધાર્મિક-ચિત્ર કળા છે.

બ)  મુખ્ય ભુવાને બડવા કહેવામાં આવે છે જે માનતા પૂર્ણ થતા ધાર્મિક વિધિ પૂર્ણ કરાવે છે.

ક)  પિથોરા કળા દાહોદ જિલ્લામાં પ્રચલિત છે.

ડ) પિથોરા કળામાં પ્રકૃતિ અને પ્રાણીઓનું નિરુપણ કરવામાં આવે છે.

90) ફળદ્રુપતાની દેવી નું નિરૂપણ કઈ ચિત્રકળામાં જોવા મળે છે.

અ) પિથોરા       બ) વારલી ચિત્રકળા

ક) ડાંગી કળા     ડ)  મૈથિલી કળા

91) રૂપગઢનો કિલ્લો કયા જિલ્લામાં આવેલો છે?

અ) ડાંગ     બ) તાપી

ક) નર્મદા    ડ) છોટા ઉદેપુર

92) આદિવાસી પરંપરા, વેશભૂષા, સંગીત અને નૃત્યના સંગમ સાથેનો હોળી પર્વ નિમિત્તેનો ઘેરનો મેળો ક્યાં ભરાય છે?

અ) કવાંટ         બ)  ભવનાથ

ક) દુધરેજ          ડ)  તરણેતર

93) શામળાજીમાં , મેશ્વો નદીને કાંઠે ભરાતા ભીલ અને ગરાસિયા આદિવાસીના મેળો ક્યારે ભરાય છે?

અ) ચૈત્ર  સુદ પૂનમ     બ) આસો વદ  અમાસ

ક) કાર્તિક પૂર્ણિમા      ડ)  ભાઈ બીજ

 94) ભારતીય સંસ્કૃતિ દર્શન મ્યુઝિયમ ગુજરાતના જિલ્લામાં આવેલું છે?

અ) છોટા ઉદેપુર       બ) કચ્છ

ક)  વડોદરા              ડ) રાજકોટ

95)  નીચેનામાંથી  વિકલ્પ સાચો છે?

અ) બાર્ટન મ્યુઝિયમ -રાજકોટ

બ)  વોટસન મ્યુઝિયમ – ભાવનગર

ક) અ અને બ બન્ને વિકલ્પમાં શહેરોના નામ અરસપરસ બદલાવી દેવામાં આવે તો બન્ને જવાબ સાચા બને

ડ) બન્ને વિકલ્પ સાચા છે

96) સાબરકાંઠા જિલ્લાના, ગુણભાંખરી નામના સ્થળે સાબરમતી નદીના તટમાં કયો મેળો ભરાય છે?

અ) ઘેરનો મેળો     બ) ચિત્ર-વિચિત્ર મેળો

ક) ચુલનો મેળો      ડ)  ગોળ-ગધેડાનો મેળો

97) મંજીરા નૃત્યથી જાણીતા , નળકાંઠાના પઢારોની,  નીચેનામાંથી કઈ બાબત સત્યથી વેગળી છે?

અ) માછીમારી, ખેતમજૂરી અને નળસરોવરમાં નૌકા ચલાવવા સાથે સંકળાયેલ પધારો નળ સરોવરની આજુબાજુના ગામોમાં રહે છે.

બ) સુરેન્દ્રનગર અને અમદાવાદ એમ બંન્ને જિલ્લાની સરહદોમાં પઢાર જાતિના ગામડાઓ આવેલા છે.

ક)  આનંદપુરના પઢારોએ દિલ્હીમાં ગણતંત્રદિવસના સમારોહમાં રાસ પ્રસ્તુત કર્યો હતો.

ડ)  સિંધ પ્રાંત માંથી આવેલા પઢારો દોરડા વણવાની અને જાળી ગૂંથવાની કળાના જાણકાર છે.

98) નીચેનામાંથી કઈ નૃત્ય કળા સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશ સાથે સઁકળાયેલ નથી?

અ) કાન-ગોપી     બ) રામામંડળ

ક) ગોફનૃત્ય         ડ)  મેરાયો

99) નીચેના પૈકી કયું વાજીંત્ર ભવાઈમાં વગાડવામાં આવતું નથી?

અ) નરઘુ        બ) સારંગી

ક) ભૂંગળ        ડ) કાંસીજોડા

100) નીચેના પૈકી કયું વાજીંત્ર ભજન સાથે જોડાયેલું નથી?

અ) જીવારી અને ભોણીયો       બ) કરતાલ

ક) નગારું                             ડ)  મંજીરા

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

                                                                                પ્રશ્ન ક્રમાંક 1 થી 100 ની પ્રોવિઝનલ આન્સર કી  

  1.  ડ)  : અ ,બ અને ક ત્રણેય સાચા
  2.  ક) : ત્રિજ્યા – ત્રણ મુખ
  3.  અ) : બાલાવબોધ
  4.  ક)  :  જર્મન પ્રવાસી મેન્ડેલ્સલો– ગુજરાતમાં પારસીઓની સામાજિકસ્થિતિ
  5.  અ) : અલ્લાઉદ્દીન ખીલજી
  6.  ક)  : શિકદાર   – ન્યાયની બાબતો સાથે સંકળાયેલ
  7.  અ)   વાંટા પદ્ધતિ
  8.  અ)   અહમદશાહ
  9.  ક)   હુમાયુ
  10.  ડ)    તેનું સ્મારક બૈજનાથ મુકામે આવેલ છે
  11.  ક)   મહેસુલ
  12.  અ) પૂંછી
  13. બ)   સંદેશાવ્યવહાર
  14. ક)    સિક્કા દિલ્હીની ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવતા હતા
  15. બ)   મુહરતની પોળ
  16. ક)    દરેક ભોજમાં, બ્રહ્મભોજન બાદજ સામાન્ય જન ભોજન ગ્રહણ કરી શકતા.
  17. અ) કચ્છમાં બનાવવામાં આવતા વિવિધ પ્રકારના વહાણો
  18. ક)    કલહી
  19. ક)   કિનખાબ, છીંટ, તારકસબ – ગુજરાતમાંથી નિકાસ થતી ગળીના પ્રકારો
  20. ક) અહુરબાની ની પારસીઓ પૂજા કરે છે
  21. ડ) વહાણો દ્વારા વ્યાપાર માટેની સ્પર્ધા
  22. અ) ડૉ. છોટુભાઈ નાયક
  23. અ) મિરાતે અહમદી
  24. ડ) બિમાહ, રબી-સીટ ,તોરાહ – અગિયારી
  25. અ)  બર્જેસ
  26.  બ) બીબીજીની મસ્જિદ
  27. બ) ટોડરમલ
  28. ક) જઝિયાવેરો, જળમાર્ગ પર મહેસુલ તેમજ રાહદારી વેરો ઉઘરાવવો
  29. બ) મિરાતે અહમદી
  30. અ) બક્ષી
  31. ડ)  ગ્રામીણ વિકાસ ખાતું
  32. ડ) મહોરના નામે ઓળખાતા ચાંદીના સિક્કા અજમેરની ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવતા હતા
  33. ક) ગળું
  34. અ) દીને ઈલાહી સવંત
  35. બ) મશરુકુવા
  36. ક) ગજ – અનાજ માટેનું તોલમાપ
  37. અ) હીરવિજય સુરી
  38. ક) રુસ્તમ માણેકશા
  39. અ) આતશ બેહરામ
  40. ક)  અકબર
  41. બ)  જ્ઞાનગીતા
  42. ડ)  દેવિચરિત
  43. બ)  ભુજ
  44. અ) મેન્ડેલ સ્લો
  45. ડ)  કાનફટ્ટા સંપ્રદાય
  46. અ)  નૃત્યકળા
  47. બ)  મરાઠા શાસકો
  48. અ) પેશ્વા અને ગાયકવાડ  વચ્ચે
  49. બ)   ફડણવીસ
  50. ક)    મૌજ
  51. ડ) કચ્છ
  52. ડ)   અ , બ , ક ત્રણેય બાબતોમાં
  53. બ)   માલ્કમ
  54. અ) મંદિરના પુજારીની પગાર આપી નિમણૂંક કરવી
  55. બ) ગવરીબાઈ
  56. ક) રણછોડજી અમરજી
  57. ડ) ચોમાસામાં જ વહેતી નદી, ગ્રામ્ય પ્રદેશમાં કુમારિકાના નામે ઓળખાય છે.
  58. ડ) અ ,બ ક  ત્રણેય
  59. ક)  પારસીઓનું ગુજરાતમાં આગમન પાંચમી સદીમાં થયુ.
  60. અ) મૈત્રક શાસન
  61. ડ) મીનળદેવીના સમયમાં ગુજરાતની રાજધાની ધોળકા બની હતી.
  62. ક) 25 ફેબ્રુઆરી 1411ના દિવસે અહમદાબાદનો પાયો નંખાયો.
  63. બ) હૌજે-કુતુબ (કાંકરિયું)
  64. ક) અહમદાબાદ
  65. બ) ખુર્રમ
  66. અ) થોમસ હર્બર્ટ
  67. બ) થોમસ ગોડાર્ડ
  68. ક) સલબાઈની સંધિ
  69. બ)  પુનાની સંધિ
  70. બ) ઘી
  71. બ) મોહમ્મદ બેગડો
  72. ક) એબિસિનિયા
  73. અ) ઈશરતખાન
  74. ડ)  જૂનાગઢમાં છેલ્લો સુલતાન મોહમ્મદ બેગડો હતો.
  75. ક) લાકડું  –  રા’નવઘણ
  76. અ) અશોક દ્વારા સુદર્શન તળાવના નિર્માણ સમયે આ રાજઆજ્ઞાઓ મુકવામાં આવી હતી
  77. ડ) ચાંપાનેર
  78. બ) રાની સિપ્રીની મસ્જિદ
  79. અ) જૂનાગઢ
  80. ક) ભુજ
  81. બ)  દરરોજના એક લાખ યાત્રાળુઓ અહીંથી નીકળતા હોવાથી નામ લખપત પડ્યું હોવાની માન્યતા છે.
  82. ડ) શાહ જહાન
  83. ડ) કેવડા મસ્જિદ
  84. અ) આઝમ અને મુવાઝમ
  85. બ) ભુજ
  86. ક) સિધ્ધરાજ જયસિંહના સમયથી મોઢેરાના સૂર્યમંદિરમાં ઉત્તરાર્ધ મહોત્સવનું આયોજન થાય છે.
  87. ડ)  દેવગઢ બારીયા
  88. બ) દાહોદ
  89. ક)  પિથોરા કળા દાહોદ જિલ્લામાં પ્રચલિત છે.
  90. બ) વારલી ચિત્રકળા
  91. અ) ડાંગ
  92. અ) કવાંટ
  93. ક) કાર્તિક પૂર્ણિમા
  94. બ) કચ્છ
  95. ક) અ અને બ બન્ને વિકલ્પમાં શહેરોના નામ અરસપરસ બદલાવી દેવામાં આવે તો બન્ને જવાબ સાચા બને
  96. બ) ચિત્ર-વિચિત્ર મેળો
  97. ક)  આનંદપુરના પઢારોએ દિલ્હીમાં ગણતંત્રદિવસના સમારોહમાં રાસ પ્રસ્તુત કર્યો હતો.
  98. ડ)  મેરાયો
  99. બ) સારંગી
  100. ક) નગારું

રજવાડાઓનું એકત્રીકરણ અને ગુજરાત – 2

The States

The States

જામનગરના જામસાહેબ ખુબ જ મહત્વકાંક્ષી હતા, જામસાહેબ દ્વારા જામ-જૂથ યોજના અમલમાં મુકવામાં આવી. જામ જૂથ યોજના અંતર્ગત સૌરાષ્ટ્રના પચાસ રજવાડા જોડાઈને એક ફેડરલ ફ્રન્ટ (જામ જૂથ) બનાવવાની કોશિશ કરાઈ.સરદાર પટેલ અને ઉછરંગરાય ઢેબર દ્વારા તેનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. જામસાહેબની યોજના આ રજવાડાઓને સંગઠિત કરી એક સાર્વભૌમ સત્તા બનાવવાની હતી પરંતુ માઉન્ટ બેટન દ્વારા પ્રતિસાદ ન મળ્યો જેથી પડતી મૂકી અંતે ભારતીય સંઘમાં વિલીનીકરણ કરવામાં આવ્યું.
સૌરાષ્ટ્રના આ નાના મોટા રજવાડાઓને ભેગા કરી 15 ફેબ્રુઆરી 1948 ના દિવસે જામનગર ના લાલ બંગલામાં એક સંઘ બનાવવામાં આવ્યો જેને નામ અપાયું ” યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ કાઠીયાવાડ” જે પછી થી ઓળખાયું “યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ સૌરાષ્ટ્ર” . આમ સૌરાષ્ટ્રને ભારતીય સંઘ માં 15 એપ્રિલ 1948 ના દિવસે ભેળવી દેવામાં આવ્યું અને તેને B પ્રકારનું રાજ્ય બનાવવામાં આવ્યું. સૌરાષ્ટ્રની રાજધાની રાજકોટ બનાવવામાં આવી અને તેના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી તરીકે કાર્ય કર્યું ઉછરંગરાય ઢેબરે. બળવંતરાય મેહતા સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યના ઉપ-મુખ્યમંત્રી હતા. જામનગરના રાજવી દિગ્વિજયસિંહને રાજપ્રમુખ અને ભાવનગરના રાજવીને ઉપરાજ પ્રમુખ બનાવવામાં આવ્યા.

સૌરાષ્ટ્ર ના પાંચ જીલ્લા હતા, ( અમરેલી મુંબઈ રાજ્યમાં આવતું હતું)

1) હાલાર ( અત્યારનો જામનગર અને દેવભૂમિ દ્વારકા જીલ્લો )
2) ઝાલાવાડ ( સુરેન્દ્રનગર જીલ્લો)
3) સોરઠ ( અત્યારનો જુનાગઢ અને ગીર-સોમનાથ જીલ્લો)
4) ગોહિલવાડ ( ભાવનગર જીલ્લો)
5) મધ્ય સૌરાષ્ટ્ર ( અત્યારનો રાજકોટ અને મોરબી જીલ્લો)

આમ , 1948 થી 1956 સુધી સૌરાષ્ટ્ર એક અલગ રાજ્ય તરીકે પ્રસ્થાપિત રહ્યું, 1956 થી 1960 સુધી તે બૃહદ મુંબઈ અંતર્ગત આવ્યું અને 1960 થી ગુજરાત રાજ્યનું અભિન્ન અંગ બન્યું।

9 નવેમ્બર 1947 જુનાગઢ ભારતીય સંઘમાં જોડાયું
15 જાન્યુઆરી 1948 ભાવનગર ભારતીય સંઘમાં જોડાયું
15 એપ્રિલ 1948 ના દિવસે જુનાગઢ, ભાવનગર, જામનગર, રાજકોટ, પાલીતાણા, વાંકાનેર, વાડિયા, ધાંગધ્રા, લાઠી, કોટડા-સાંગાણી જેવા રાજ્યો સાથેનો સંઘ ભારતીય સંઘમાં જોડાઈ “યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ સૌરાષ્ટ્ર ” બને છે.

કચ્છના ભારતીય સંઘ સાથેના જોડાણ વિષે વાત કરીએ તો 4 મે 1948 ના દિવસે કચ્છનું જોડાણ મહારાવ મદનસિંહ દ્વારા ભારતમાં કરવામાં આવ્યું। કચ્છને ભારતીય સંઘ માં C રાજ્યનો(કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ) દરજ્જો આપવામાં આવ્યો. 1956 માં કચ્છને મુંબઈ રાજ્યમાં ભેળવી દેવામાં આવ્યું અને 1960 માં તે ગુજરાતનું અભિન્ન અંગ બન્યું.

હવે જોઈએ વડોદરા રાજ્યનો ભારતીય સંઘ સાથેના વિલીનીકરણનો ઈતિહાસ
વડોદરા રાજ્યમાં ગાયકવાડ રાજવીઓ દ્વારા શાસન કરવામાં આવતું હતું, ભારતની સ્વતંત્રતા સમયે વડોદરામાં રાજ્યશાસનની ધુરા પ્રતાપસિંહરાવ ગાયકવાડ પાસે હતી. વડોદરામાં પ્રજામંડળની આગેવાની જીવરાજ મેહતા દ્વારા લેવામાં આવી હતી. 1 મે 1949 ના દિવસે પ્રતાપસિંહ રાવ દ્વારા વડોદરા રાજ્યનું ભારતીય સંઘમાં વિલીનીકરણ કરવા માટેની સંમતિ આપવામાં આવી. વડોદરા રાજ્યને આજ દિવસે મુંબઈ પ્રાંતમાં ભેળવવામાં આવ્યું, 1 મે 1960ના દિવસે વડોદરા ગુજરાત રાજ્યનું એક અભિન્ન અંગ બન્યું.

આમ સૌરાષ્ટ્ર B પ્રકારનું રાજ્ય બન્યું , કચ્છ C પ્રકારનું રાજ્ય બન્યું અને બાકીનું ગુજરાત મુંબઈ પ્રાંતનો ભાગ બન્યુ. 1956માં બધાજ પ્રાંતોને દ્વિભાષી મુંબઈ પ્રાંતમાં ભેળવી દેવામાં આવ્યા જે 1960 સુધી મુંબઈનો ભાગ બની રહ્યા.

રજવાડાઓનું એકત્રીકરણ અને ગુજરાત – 1

રજવાડાઓનું એકત્રીકરણ અને ગુજરાત – 1

ગુજરાતનો રાજકીય ઈતિહાસ ખુબ જ રસપ્રદ અને આરોહ અવરોહવાળો છે. ગુજરાતના રાજકીય ઇતિહાસમાં બીલીપત્રના ત્રણ પાંદડાનો સમાવેશ થાય છે જે છે ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ અને આ ત્રણેય પર્ણનો રાજકીય ઈતિહાસ સમજવા માટે આપણે થોડાક વધારે ઊંડા ઉતરવું પડશે. પહેલા ગુજરાતના રાજકીય ઈતિહાસને આપણે વિભિન્ન ભાગમાં વહેંચી નાખીએ

" Courtyard of Nawab of Junagadh"

” Courtyard of Nawab of Junagadh”

1) રજવાડાઓનું એકત્રીકરણ અને ગુજરાત ( 1948 થી 1956 )
2) બૃહદ મુંબઈ અંતર્ગત સમગ્ર ગુજરાત ( 1 નવેમ્બર 1956 થી 30 એપ્રિલ 1960           સુધી)
3) મહાગુજરાતનું આંદોલન અને વર્તમાન ગુજરાતની રચના ( 1 મે 1960 ભાષા             આધારિત)

 

 

 

 

તો હવે આપણે જોઈએ આઝાદીના સમયે ગુજરાતની રાજકીય સ્થિતિ.15 ઓગસ્ટ 1947 ના દિવસે ભારતે આઝાદી મેળવી અને ત્યારે ગુજરાત વહેંચાયેલું હતું નીચે પ્રમાણે ,

સૌરાષ્ટ્ર અને તેમાં આવેલા નાના મોટા 222 રજવાડા (ગુજરાતમાં કુલ 350 રજવાડા)
કૃષ્ણકુમારસિંહજીના શાસન તળે ભાવનગર રાજ્ય
મહોબતખાનના શાસન તળે જુનાગઢ રાજ્ય
પ્રતાપસિંહ ગાયકવાડ ના શાસન તળે વડોદરા રાજ્ય
મહારાવના શાસન તળે કચ્છ
દિગ્વીજયસિંહના શાસન તળે જામનગર
મયુરધ્વજસિંહના શાસન તળે ધાંગધ્રા
રસુખખાનના શાસન તળે પાલનપુર
(ભારતના રજવાડાના એકત્રીકરણ નું કાર્ય સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, વી.પી. મેનન અને વી. શંકર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.)

કૃષ્ણકુમારર્સિંહજીએ ભાવનગરમાં સ્વતંત્ર રાજ્યની રચના કરી અને તેના મુખ્યમંત્રી બન્યા બળવંતરાય મહેતા ( 15 જાન્યુઆરી 1948) એજ પ્રમાણે પ્રતાપસિંહરાવ વડોદરા છોડી બ્રિટન ચાલ્યા જતા જીવરાજ મહેતા વડોદરાના મુખ્યમંત્રી બન્યા. સમગ્ર સૌરાષ્ટ્રના નાનામોટા રાજ્યોનું એકત્રીકરણ કરવામાં આવ્યું. જોકે વડોદરા જુન 1949 થીજ મુંબઈ રાજ્યનો એક ભાગ બની જાય છે. સૌરાષ્ટ્ર મુખ્યત્વે પાંચ જીલ્લામાં વહેંચાયેલું હતું જેમકે 1) હાલાર 2) ઝાલાવાડ 3) સોરઠ 4)ગોહિલવાડ 5) મધ્ય સૌરાષ્ટ્ર, આમ સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર ને એકત્રિત કરી B રાજ્ય અંતર્ગત મુકવામાં આવ્યું . સૌરાષ્ટ્રનો એક સ્વતંત્ર રાજ્ય તરીકે સ્વીકાર 15 ફેબ્રુઆરી 1948 ના રોજ કરવામાં આવ્યો. રાજધાની તરીકે રાજકોટ હતી અને મુખ્યમંત્રી તરીકે ઉછરંગરાય ઢેબર દ્વારા શપથ લેવાયા. મહારાવ ના શાસન તળેનું રાજ્ય કચ્છ, 4 મે 1948 ના રોજ મહારાવની માંગણીને ધ્યાને લઇ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ( C પ્રકારનું રાજ્ય) ઘોષિત કરવામાં આવ્યું. જુનાગઢનો સમાવેશ જાન્યુઆરી 1949 માં સૌરાષ્ટ્ર અંતર્ગત કરવામાં આવ્યો.

સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યના મુખ્યમંત્રી તરીકે 1956 સુધી બે વ્યક્તિઓ સેવા આપે છે ઉછરંગરાય ઢેબર અને રસિકલાલ પરીખ. આમ ગુજરાતનો રાજકીય ઈતિહાસ સમજવા માટે થોડુંક ઊંડું ઉતરવું પડે તેમ છે.સૌ પ્રથમ આપણે સૌરાષ્ટ્રના નાના મોટા રજવાડાઓનું એકત્રીકરણ કેવી રીતે થયું તેના વિષેની વાત કરીએ. સૌરાષ્ટ્રના રજવાડાઓમાં કેટલાક રજવાડા ખુબજ પ્રગતિશીલ હતા જેમકે ભાવનગર રાજ્ય કે જેમા કૃષ્ણકુમારસિંહજી રાજા હતા અને પ્રભાશંકર પટ્ટણી જેવા દિવાન હતા. આ રાજ્યમાં 1941 થી ધારાસભા હતી. રાજકોટ, પાલીતાણા, વાંકાનેર, લાઠી, કોટડા-સાંગાણી જેવા રાજ્યોમાં પ્રતિનિધિસભા પણ હતી. જુનાગઢમાં નવાબ મહોબતખાન શાસન કરતા હતા તેના વજીર શાહનવાઝખાન ભુટ્ટો હતા. ભારતના એકીકરણ વખતે મુખ્યત્વે ત્રણ રાજ્યોનો પ્રશ્ન ઉદભવ્યો હતો તેમાં જમ્મુ-કશ્મીર, જુનાગઢ અને હૈદરાબાદનો સમાવેશ થાય છે. જુનાગઢમાં બહુમતી પ્રજાની ઈચ્છા ભારત સાથે જોડાવાની હતી તેને અવગણીને મહોબતખાન દ્વારા તેનું જોડાણ પાકિસ્તાન સાથે કરી દેવામાં આવ્યુ. જૂનાગઢની સાથે સાથે માણાવદર દ્વારા પણ પાકિસ્તાન સાથે જોડાવાનો પોતાનો નિર્ણય જાહેર કરવામાં આવ્યો.
જુનાગઢ તાબાના બાબરીયાવાડ અને માંગરોળ દ્વારા ભારત સરકાર સાથે કરાર કરવામાં આવ્યા. જૂનાગઢની પ્રજાના રક્ષણ માટે મુંબઈમાં માધવબાગ ખાતે કાઠીયાવાડ રાજકીય પરિષદ મળી જેના દ્વારા આરઝી હુકુમતની સ્થાપના કરવામાં આવી અને 30 સપ્ટેમ્બરના રોજ રાજકોટ ખાતે જુનાગઢ હાઉસનો કબ્જો લેવાયો. આરઝી હુકુમત અંતર્ગત જૂનાગઢનો વહીવટ રાજકોટ ખાતેથી શરુ કરવામાં આવ્યો ( જુનાગઢ હાઉસમાંથી). આરઝી હુકુમત અંતર્ગત જુનાગઢના સરનશીન ( વડાપ્રધાન ) તરીકે શામળદાસ ગાંધી ને અને કમાન્ડર ઇન ચીફ તરીકે રતુભાઈ અદાણીને ઘોષિત કરવામાં આવ્યા. જુનાગઢનો નવાબ પાકિસ્તાન ભાગી જતા શાહનવાઝ ભુટ્ટો દ્વારા સૌરાષ્ટ્રના કમિશનર એન. એમ. બુચને પત્ર લખી જૂનાગઢનો કબ્જો લેવા માટે કહેવામાં આવ્યું. નવેમ્બરમાં જૂનાગઢનો કબ્જો લેવાયો, ત્યારબાદ તેને ભારતમાં ભળવા માટેનો પ્રજામત લેવામાં આવ્યો જેના અનુસાર 1,90,870 જેટલા લોકોએ ભારત સાથેના જોડાણને સ્વીકાર્યું અને માત્ર 91 મત પાકિસ્તાનની તરફેણમાં પડ્યા. આમ જુનાગઢ, બાબરીયાવાડ, બાંટવા, માંગરોળ વગેરેને ભારતસંઘમાં ભેળવવામાં આવ્યા.આરઝીહુકુમતની રચનાથી માંડી જુનાગઢના ભારત સાથેના જોડાણની સમગ્ર પ્રક્રિયાને ઓપ આપનાર ગુજરાતીઓમાં સમાવિષ્ઠ થાય છે શામળદાસ ગાંધી, દુર્લભજી ખેતાણી, રતુભાઈ અદાણી, બળવંતરાય મેહતા, સુરગભાઇ વરુ, મણીલાલ દોશી વગેરે.

રજવાડાઓનું એકત્રીકરણ અને ગુજરાત – 2

ચારણ, આહીર, રબારી, કાઠી, ભરવાડ જેવી માલધારી કોમ સાથેનું સિંહનું સહજીવન અને સહિષ્ણુતાની સત્યઘટના

૧૯૬૫માં ગીર ક્ષેત્રને અભ્યારણ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું અને એજ સાથે ૧૯૭૦ આસપાસ શરુ થઇ ગીરના માલધારીઓને ત્યાંથી ખસેડી અન્યત્ર વસાવવાની હિલચાલ. રજવાડા અને અંગ્રેજોના શોખના ભોગ બની મુઠ્ઠીભર બચેલા સિંહ અને ગીરના સંવર્ધનના અનેક કારણો આગળ ધરવામાં આવ્યા અને ૧૯૭૫માં ગીરના એક ક્ષેત્રને નેશનલ પાર્કનો દરજ્જો આપવામાં આવતા જંગલખાતાનો જંગલપરનો અધિકાર વધુ બળવાન બન્યો.

The Lion Hoarder ( pic by : Heima Deshpande)

The Lion Hoarder ( pic by : Heima Deshpande)

નોંધવામાં આવ્યું છે કે એ સમયે ગીર ૫૦૦ જેટલા નેસડાઓથી ભરી-ભાદ્રી સમૃધ્ધ હતી. ‘નેસ’ એટલે ૫-૧૦ ખોરડાંઓ(ઝુંપડા)ના સમુહનો એક કબીલો. જેમાં ચારણ, આહીર, રબારી, કાઠી અને ભરવાડ જેવી માલધારી જ્ઞાતિઓના નેસ હતાં. આજે એમાંના કઇંક ૫૪ જેટલા બાકી રહ્યાએ ગીરમાં રહેવા માટે સરકાર અને વનખાતા સામે નિરંતર સંઘર્ષ કરી રહ્યાં છે.
નેસનું જીવન સમાન્ય શહેરી માણસને આશ્ચર્ય પમાડે એવું હોય છે. વિજળી – લાઇટ કે કોઇપણ પ્રકારની માળખાગત સુવિધા વિહોણા અને જંગલની મધ્યમાં લાકડીઓની આડશ (જેમાં બે લાકડી વચ્ચે આખો હાથ સોંસરવો નિકળે એટલી જગ્યા હોય) વડે બનેલી દિવાલો, છતમાં ઘાસ અને નાળીયેરીના તાલા નાંખેલ બારણાં વગરના ખોરડાંઓ ફરતે કાંટળી કાટ અને લાકડીઓ વડે બનાવેલી વાડ જેને ‘જોંક’ કહે, જ્યાં ઢોર રાખવામાં આવે. જંગલની પૃષ્ઠભૂમિ અને સિંહ-દિપડાના ઉલ્લેખોથી પરિચિત લોકોને કદાચ આ ‘બારણાં વગર’ના ખોરડાઓ વાંચતી વખતે લખાણમાં ક્ષતિ હોવાની શંકા પેઠી હશે. પણ સાચેજ નેસના ઘરોને બારણાં હોતા નથી. તેની દિવાલો પણ એ રીતની હોય છે કે સાંપ અને ઘો જેવા સરિસૃપો આરામથી અવર-જવર કરી શકે. જોંકમાં ઢોર ખુલ્લા રાખ્યા હોવા છતાં જવલ્લે જ સિંહ અંદર પડી ઢોરનું મારણ કરે છે. માલધારી તેના ઢોરના મારણના બદલે સરકાર દ્વારા અપાતા નજીવા વળતરમાં જીવ પણ નથી નાંખતો. એ પણ સમજે છે કે સાવજ જોંકમાં પડે નહીં, નક્કી બહુ ભુખ્યો હશે ઘણા દા’ડાનો, અને બીજું શિકાર કાંઇ મળ્યું નહીં હોય. વિશ્વમાં બીજે ક્યાંય પણ માણસ અને જંગલી પ્રાણી આટલા પ્રેમ અને એકબીજાના વિશ્વાસથી સહજીવન ગાળતા હોય એવી એકપણ વર્તમાન સભ્યતા મારી નોંઘમાં નથી.
જે નેસ બચ્યાં છે તેના માલધારીઓને સરકાર દ્વારા પાસ કાઢી આપવામાં આવ્યાં છે, જેમાં માલઢોરની સંખ્યા અને કુટુંબની વિગતો વિગેરે હોય છે. આ પાસ પર નિયમિત મસવાળી(એક પ્રકારનો વેરો) વસુલવામાં આવે છે. અને ત્રણ મહિના થી વધુ કોઇપણ માલધારી જંગલ બહાર રહે એટલે તેનો પાસ રદ કરી નાંખવામાં આવે છે.
હાલ સરકાર ગીરના માલધારીઓ બાબતે અવઢવમાં હોય એવું લાગી રહ્યું છે. એક તરફ બચ્યાં-કુચ્યાં નેસને પણ ગીરમાંથી બહાર ખસેડવા માટેની યોજના જાહેર કરાઇ છે જેમાં કુટુંબ દિઠ ૨૦ વિઘા જમીન અને ૧૦ લાખ રોકડા આપવામાં આવશે એવી વાત છે. પરંતુ અત્યાર સુધીમાં થયેલા સિંહ પરના રિસર્ચમાં એક વાત ચોખ્ખી બહાર આવી છે કે સિંહના કુલ ખોરાકનો ૩૫-૪૦% જેટલો ભાગ પાલતૂં ઢોર પર આધરીત છે. જો નેસ હટાવવામાં આવે તો સિંહ પણ માલધારીઓની સાથે જંગલની બહાર નિકળશે. અલબત નિકળવા લાગ્યાં છે. તાજેતરમાં હાથ ધરાયેલી સિંહ વસ્તી અંદાજ ૨૦૧૫ મુજબ કુલ ૫૨૩ સિંહ માંથી ૬૦% સિંહ જંગલની બહાર રેવન્યુ એરિયામાં વિચરણ કરતા નોંધાયા છે. માલધારીઓ નો વસવાટ સિંહ માટે ફાયદાકારક છે એવો ચોખ્ખો નિષ્કર્શ અભ્યાસમાં બહાર આવ્યો છે. સરકાર પણ સમયે સમયે સ્વીકારતી આવી જ છે કે માલધારી સમાજ એ ગીરનું અભિન્નિ અંગ છે. ૨૦૧૦માં સિંહના શિકારની ઘટનાઓ વખતે પણ માલધારીઓએ પ્રતિજ્ઞા કરેલી કે સિંહને નુક્સાનકર્તા કોઇપણ તત્વોને ગીરની ભૂમિ પર પગ નહીં માંડવા દઇએ.
ગીરનો માલધારી સંપુર્ણ શાકાહારી છે એટલે કે ખોરાક બાબતે તેની અને સિંહ વચ્ચે કોઇપણ જાતનો સંઘર્ષ થયો જ નથી. ઉપરાંત માલઢોર ચરાવવા તે દરરોજ સરેરાશ દશ થી પંદર કિ.મી. જંગલમાં ફરે છે. જેથી જંગલમાં જ્યાં વનખાતાની પેટ્રોલપાર્ટી પણ ના પોંહચી શકતી હોય એ જગ્યાના સમાચાર અને સિંહની માહિતી તેની પાસે હોય છે. જેમકે ક્યો સિંહ કઇ બીટમાં કેટલા દિવસથી છે? કયો સાવજ બિમાર છે? કયો ડાલા મથ્થો ઘાયલ છે? કયો ભડવીર ઘણા દિવસથી લાપતા છે? કયો બિમાર છે? કયું યુગલ ઘોરામાં(મેટીંગ) છે, કઇ સિંહણ સુવાવડી છે, કેટલા બચ્ચાં છે. વિગેરે વિગેરે જીણવટ ભરેલી માહિતી.

Lion of Gujarat

The Tiliyo of Gir

આવા બધા કારણોને લીધે જ્યારે ગીરમાં રિસર્ચવર્કની શરુઆત થઇ એ વખતે સિંહ પર સૌપ્રથમ અભ્યાસ કરવા આવેલા પોલ જોસલીને પોતાની સાથે એક ચારણ માલઘારી જીણા નાન ઠાકરીયાને પોતાની સાથે રાખેલા. લોકો કહે છે ઇ.સ. ૧૯૫૫-૬૦માં ગીરમાં એક ‘ટીલીયા’ નામના સિંહ નરની ગજબની બોલબાલ હતી. ગીરના ઈતિહાસના સૌથી શક્તિશાળી નર માંથી એક આ ટિલીયો પુખ્તવયની ભેંસનો શિકાર કર્યા બાદ તેની ડોકથી ઉંચકી ઢસડી લઇ જતો ત્યારે ભેંસનું શરીર જમીનને અડકવા ના દે અને માત્ર ભેંસના પગ ઢસડાતા જમીન પર લીટા થતા જતા. આવી અદભૂત તાકાત ધરાવનાર નરની ભારત સરકારે ૧૯૬૦ની સાલમાં ટપાલટીકીટ પણ પ્રસિધ્ધ કરેલી.
આ ટીલીયો જીણાભાઇનો અત્યંત હેવાયો હતો. ટીલીયો નાનો હતો ત્યારથી જ તેની મા ગંગા જીણાભાઇથી ખુબ આત્મીયતા ધરાવતી. જીણાભાઇ સુતા હોય તો તેની પડખે આવીને સુઇ જાય. એક વખત બન્યું એવું કે બચ્ચુ ટીલીયો રમતો રમતો જીણાભાઇ સુતા હતા તેના પડખામાં ઘુસી ગયો. જીણાભાઇને ખ્યાલ નહીં અને બચ્ચુ તેમના હાથ નીચે દબાતા કાંવકારા કરવા લાગ્યું (રાડો પાડવા લાગ્યું). ગંગા સફાળી બેઠી થઇ અને સિધો જ પંજો જીણાભાઇની છાતી પર રખ્યો અને ડારો કર્યો (ત્રાડ પાડી) . જીણાભાઇએ માથા પરથી હાથ હટાવ્યા વગર બંઘ આંખે જ સહજતાથી કહ્યું, “એ ગંગા… તુંય શું પણ… આતો હું છું જીણો…” અને ગંગાએ તરત જ પગ પાછો લઇ લીધો.
પોલ જોસલીનના ૯-૧૦ વર્ષના રિસર્ચ દરમિયાન જીણાભાઇને કહેવામાં આવ્યું હોય કે અઠવાડીયું આ સાવજ સાથે જ રહેવાનું છે. જનાવર શું ખાય છે? ક્યાં જાય છે? કેટલું મારણ ક્યારે કરે છે? જેવી બધી જ માહીતી એકઠી કરવાની છે. જીણાભાઇ પંદર-પંદર દિવસ આમજ જંગલમાં સાવજોની પાછળ પડ્યાં રહેતા અને માહીતી એકઠી કર્યા કરતા.
જોસલીનના રિસર્ચના અંતિમ સમયે તેમણે જીણાભાઇને કહ્યું કે આ બકરું લઇને બેસવાનું છે પણ સાવજને ખાવા નથી દેવાનું, જેના અંતર્ગત રીસર્ચના ભાગરૂપે જરુરી ડેટા લેવાનો છે. જીણાભાઇ માલધારી બકરું લઇ કલાકો સુધી સિંહ સામે બેઠા રહ્યા ત્યાં સુધી સાવજે હિમંત ન કરી પરંતુ જીણાભાઇ ને સ્હેટજ ઝોંકુ (ઊંઘ) આવતાં જ સાવજે બકરું પકડી લીધું. બકરું સાવજ હાથમાંથી ખેંચે પણ પેલી તરફથી જીણો નાન એમ સેનું લેવા દ્યે! આ ફોટો જોસલીનના કેમેરામાં આવી ગયો અને પછી તેની થીસિસમાં ઓફિશ્યલી પબ્લિશ થયો. જીણાભાઇ જંગલમાં જતા ત્યારે તેને જોઈ જુવાન ટીલીયો તેને મળવા દોડતો આવતો ઉપરાંત તેના જાણીતા સિંહોની કેશવાળીમાં ચોટેલી ગિંગોડીઓ પણ ખેંચતાના દાખલા છે. સિંહ સાથે આટલો ગાઢ ઘરોબો માત્ર એક જીણાભાઇનો જ નહીં પણ સમસ્ત ગીરના માલધારીઓનો છે.

Akoopar ( Devki Marks)

Akoopar ( Devki Marks)

ગુજરાતી ભાષાના સાહિત્યોમાં પણ માલધારી – સિંહના સહસંબંધનના ઉત્તમ દ્રષ્ટાંતો છે. ઝવેરચંદ મેઘાણીએ નજરે જોયેલા દ્રષ્યમાંથી બનેલી કવિતા ‘ચારણકન્યા’ હોય કે સૌરષ્ટ્રની રસધારમાં આલેખાયેલ ‘સાવજની ભાઇબંધી’ કે પછી તાજેતરમાં ધ્રૂવ ભટ્ટ દ્વારા લખાયેલી નવલકથા અને તેના પરથી બનેલું અદિતી દેસાઇ દિગ્ધદર્શિત અને આર.જે.દેવકી દ્વારા ભજવાયેલું નાટક ‘અકુપાર’. લોકસાહિત્યમાં પણ કવિ રાજભા ગઢવી જેવા અનેક કવિઓએ સિંહ-ગીર અને માલધારીના સગપણને ખુબ બિરદાવ્યો છે.
અહિંયા સિંહનું મૃત્યુ થાય તો તેના અંતિમસંસ્કાર કરવામાં આવે છે અને તેના બેસણા રાખવામાં આવે છે. તે વિસ્તારનો માલધારી રિતસર શોક પાળે છે. હાલમાં ગીરના સિંહોના અમુક સમુહને મધ્યપ્રદેશ પુર્નઃવસન માટે ખસેડવાના આદેશ સામે ગુજરાત સરકાર દ્વારા સુપ્રિમકોર્ટમાં કરવામાં આવેલી પીટીશનમાં ગીરની પ્રજાને ‘સિંહ સહિષ્ણુ’ કહીને ટાંકી છે. ગીરની પ્રજા માટે આ શબ્દ ખરા અર્થમાં સત્યાર્થ શબ્દ છે… સિંહ સહિષ્ણુ…

 

 

હરીયાળી ગીર છે રૂડી, પવિતર પ્રેમ ઘેલુડી
રૂડીને રડીયામણી, હરીયાળી હેતાળ
ચારણ મારે ગૈર નથી છોડવી…
તારા પહૂડાને પાછા વાળ્ય…

Writer

Writer

લેખક – દિવ્યરાજ ગઢવી(ફ્રીલાન્સ જર્નાલીસ્ટ)
મોબાઈલ નંબર : +91 9998965053
ઈ મેઈલ : divyraj.gadhavi@gmail.com

ભારત નું ભ્રમણ અને ભ્રમણા બન્નેને ઉજાગર કરશે એક ગુજરાતી ભારતીયની નવી જ દ્રષ્ટિ : ધ ઇન્ડિયા

મિત્રો ભારતનું ભ્રમણ અને ભ્રમણા શબ્દો વાપરવાની જરૂરિયાત અહીં એટલા માટે પડી કે વિશ્વએ ભારતને ભારતીયતા સાથે નથી જોયું. સમયની જરૂરીયાત છે સાચા ભારતને વિશ્વ સમક્ષ મુકવાની અને ભારત વિષેની વિશ્વ સમુદાયની ભ્રમણાઓ દુર કરવાની. અહીં ગુજરાતી ભારતીય માત્ર એટલા માટે લખ્યું છે કે મારો બ્લોગ માત્ર ગુજરાત પુરતો સીમિત છે. જો કે ગુજરાતી એ શબ્દમાં જ વિશ્વ માનવની વિભાવના આવી જાય છે. ગુજરાતી હંમેશ માટે વિશ્વ માનવ અને વિશ્વ પ્રવાસી રહ્યો જ છે અને તે પ્રાદેશિક સંકીર્ણતાથી યોજનો દુર છે. તો અહીં ગુજરાતી શબ્દએ ગુજરાતી હોવાપણાનું પ્રદેશાભિમાન છે નહી કે મિથ્યાભિમાન.

The Indian Step Well

The Indian Step Well

હવે વાત કરીએ ધ ઇન્ડિયા વિષે , ધ ઇન્ડિયા જીગ્નેશ ગોહેલ  નો એક વિચાર છે , જે એક વેબ પોર્ટલ નહિ પરંતુ સમયની સાથે બદલાતા જતા વિકાસ અને વિજ્ઞાન નો સમન્વય છે. અહીં ભારત વિશેના મૂળભૂત ખ્યાલો અને ભારતભૂમિના અણદીઠ્યા ઉતારાઓને સામાન્યજન પોતાના શબ્દોમાં જ લખશે. આ એક નવાજ પ્રકારનો પ્રયોગ છે અને તે પણ એક ભારતીય દ્વારા ભારતને સમજવાનો અને રજુ કરવાનો.
ભારતના ઘણા બધા પ્રવાસ વર્ણનો અને પ્રવાસનોંધો આજે પણ બ્રિટીશરો દ્વારા લખાયેલા પુસ્તકોના સહારે વંચાય છે. પરંતુ આવનારી પેઢીને ‘ગુજરાત’ માત્ર જેમ્સ ટોડ ના પુસ્તક ‘એન્ટીક્વિટીઝ ઓફ કાઠીયાવાડ’ કે પછી રાજ્ય સરકાર ના માહિતી વિભાગના ચોપનીયાઓ દ્વારા જ સમજાવી નહિ શકાય . તેને ગુજરાતને નજીકથી જાણવું છે, તેને મલાવ અને મુનસર તળાવ વિષેની મીનળ દેવીની ન્યાયની લોકકથા વિષે જાણવું છે. તે જાણવા માંગે છે ડાંગ દરબાર કે પછી ઉતરાર્ધ મહોત્સવ વિષે, અને હાં કવાંટ ના આદિવાસી નૃત્યો વિષે , તેને માત્ર અમિતાભ દ્વારા બતાવાયેલ સોમનાથ કે માંડવી ના દરિયા કિનારે જ ભ્રમણ કરવું નથી. આવનારી પેઢી પૂછશે કે ગુજરાત ભારતમાં સૌથી વધારે મીઠું કેવી રીતે પકવે છે અને કઈ જગ્યાએ? આ અગરિયાઓ ના જીવનને કે પછી ગીરના સિંહોની સાથે રહેતા માલધારીનું જીવન કેવું છે? કચ્છના જોડિયા પાવા કે પછી દેવકાની શરણાઈના સુરો કેવી રીતે ગુજરાતમાં ગુંજે છે ? અસાઈત ઠાકરની ભવાઈ વિષે કે પછી મદારીના પરફોર્મીંગ આર્ટ વિષે તે જાગૃત બનશે, સીદીઓનું ધમાલ નૃત્ય કે પછી બનાસકાંઠાનું મેરાયો નૃત્ય ક્યાં જોઈ શકાય અને કેવી રીતે જીવી શકાય ? આવી નાની નાની બાબતો કે જે ભારતની સંસ્કૃતિ, ઈતિહાસ અને ભારતીયતા સાથે જોડાયેલી છે અને વણખેડાયેલી છે તેને ઉજાગર કરવા માટેનો આ પ્રયાસ છે એક ગુજરાતીનો.

The Martyrs

The Martyrs

ધ ઇન્ડિયા એ ગુજરાત અને ભારતના પ્રવાસન ઉધોગને આવનારા સમયમાં એક નવીજ દિશા ચીંધશે. ભારતીય પ્રવાસન ઉદ્યોગ ત્યારેજ ચાલશે જયારે ભારતના યુવાનો ભારતીયતા અને ભારત વિશેની ગેરમાન્યતાઓ ને દુર કરી એક વિશુદ્ધ ભારત વિશ્વ સમક્ષ પ્રદર્શિત કરે. ભારત એ માત્ર તાજમહાલ, લાલ કિલ્લો, બે ચાર મંદિરો કે બે ચાર મસ્જીદોનો બનેલો નથી. ભારત એક પરંપરાનો દેશ છે, તે વિવિધતા અને વિશિષ્ટતાઓનો દેશ છે. તે ગંગા, યમુના સુધી સીમિત નથી તે ખારી , ભૂખી, સુકી, સુક-ભાદર, કાળી જેવી નદીઓ, ઝરણા, તળાવડા, વાવડીઓ અને વોંકળાઓ અને હાં નદીના પટમાં ગાળેલા વીરડાઓનો દેશ છે.
ભારતમાં ટેટુની પરંપરા આજ પર્યંત છુંદણાના રૂપમાં ચાલી આવે છે, પીઅર્સિંગ ની પરંપરા પણ ભારતમાં વર્ષો જૂની છે. મહેંદી એ ભારતીય નારીનું અસ્થાયી ટેટુ છે. ભારતીય સ્ત્રીનો મુખ્ય પહેરવેશ સાડી છે કે જે વિશ્વના કોઈપણ ફેશન ડીઝાઇનર દ્વારા ન વિચારી શકાય તેવી રીતે બનેલ એક ઇરોટીક પોષાક છે. ભારતની અજંટા-ઈલોરાની કે એલીફન્ટાની ગુફાઓ હોય, તે ભરપુર છે લાવણ્યમય મૂર્તિઓથી, ભારતના નાના નાના મધ્યયુગીન શૈવ મંદિરો અને કાલિદાસના કાવ્યો આજ પણ પ્રેમનું રસપાન કરાવે ત્યારે બોલીવુડના ગીતકારો કે ફિલ્મકારોને પણ વિચારતા કરી મુકે તેમ છે. ભારત પર્વતો, મહાસાગરો, રણ, જંગલો, સ્થાપત્યો, કિલ્લાઓ અને પાળીયાઓનો દેશ છે. તેમાં તંબુરો પણ છે અને તીરકામઠું પણ, તે શિવને પૂજે છે અને ગાય પણ, તેમાં ગીતાના શ્લોકો, વેદના મંત્રો, અઝાનો પણ છે અને યો-યો હની સિંગ પણ.

Chhundana

Indian Ancient Style of Tetu

આમ વણખેડાયેલી ભારતભૂમિને ભારતના જ લોકો તેમના પ્રવાસવર્ણનો થકી વિશ્વ સમક્ષ મુકે જેને પરિણામે શુદ્ધ ભારતના દર્શન થઇ શકે અને જે ભારત ભક્તિ પરંપરાના સમયથી દબાયેલું અને કચડાયેલું રહ્યું તે વિશ્વ સમક્ષ ઉજાગર થાય અને નવી પેઢીને લોકોના લખાણો દ્વારા પોતાના દેશને કોઈપણ પ્રકારના દ્વેષ વિના જાણવાનો મોકો મળે.
એક ગુજરાતી-ભારતીયનો આ પ્રયાસ સરાહનીય છે. જે પણ પોતાના નાના નાના પ્રવાસના વર્ણનો આ ટ્રાવેલોગમાં મુકવા માંગે છે તેમનું સ્વાગત છે. તો આપ સર્વે પોતાનો ઓછામાં ઓછો એક પ્રવાસ નિબંધ અહીં મુકો જેથી કરી જીગ્નેશભાઈ અને તેમની ટીમનો આ પ્રયત્ન સાર્થક બને. અને હા, મિત્રો શરૂઆત હંમેશા નાની જ હોય છે અને આ પ્રયત્ન શુદ્ધરૂપે ભારતીય છે. તમે તમારા વતનના ગામની આજુબાજુનું ભારત, અહીં આ પ્લેટફોર્મ પરથી વિશ્વ સમક્ષ મુકો અને પ્રવાસન ઉદ્યોગના વિકાસમા નાનકડું યોગદાન આપો.

અહીં તમારી પ્રોફાઈલ બનાવી તમારો ટ્રાવેલોગ મુકવા માટે ક્લિક કરો.

પ્રેમ, યુદ્ધ અને ગુજરાતી સિનેમાને નવા કચ્છી વાઘા પહેરાવતી ફિલ્મ એટલે ; પ્રેમજી: ધ રાઈઝ ઓફ અ વોરિયર

ગુજરાતી ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી માં એક અન્ય ભડવીર, છકડા સાથે એન્ટ્રી મારવા માટે આવી રહ્યો છે અને તે છે વિજયગીરી ગોસ્વામી અને તેની ટીમ. આ ફિલ્મ ગુજરાતની સામાજિક, ગ્રામીણ, શહેરી અને સાંસ્કૃતિક પરિપાટીઓ ને એક સાથે સ્પર્શસે ત્યારે કદાચ એવું પણ બને કે પ્રેમ અને યુદ્ધ એ એક જ સિક્કાની બે બાજુ હોવાનું ખોટું ઠરે.

Making of Premji

The Team Premji

અહીં પ્રેમજીનું યુદ્ધ આપ સમજી શકો છો તેટલું આસાન નથી, તે લડે છે દરેક મોરચે જેમાં તેનો પ્રેમ, નિષ્ફળતા, સામાજિક વાસ્તવિકતા, ગ્રામીણ સંસ્કૃતિ અને કંઈ કેટલાય વિરોધો સામેલ છે. સિત્તેર અને એંશીના દાયકા માં બનેલી અને સફળ રહેલી ગુજરાતી ફિલ્મો અને તેના યુદ્ધના દ્રશ્યો પણ પ્રેમજીના માનસપટ ને સ્પર્શે છે, છતાં તે એને ખંખેરે છે અને આથીજ આ ફિલ્મ એક લેન્ડમાર્ક બનવા માટેના બધાજ આયામો ધરાવે છે.
ફિલ્મના સંગીતમાં એક અલગ પ્રકારની જ કચ્છી – સુફી ( સિંધી) મીઠાશ છે જે શૂરવીરતા અને બહાદુરી માટેના સર્વ સામાન્ય મનોમંથનો ને એકજ ઝાટકે ઓગાળી નાખે છે અને મનુષ્યને થોડીવાર માટે કુદરત સાથે એકતારાથી જોડી દે છે. ગુજરાતી લોકસંગીત ( સુફી ) ના શબ્દો સાથેની રમત અહીં દરેક ગીત માં જોવા મળે છે જે આ ફીલ્મ ને આજ સુધીના ગુજરાતી સિનેમાના ઈતિહાસ થી નોખી બનાવે છે. ‘મેંતો સુરજ ને રોપ્યો છે આંગણે ……’ ગીતમાં કર્ણપ્રિય સંગીત આવનારી નવરાત્રી માં ગુજરાતીઓની શેરીઓમાં ગુંજશે અને લોકહ્રદયને સ્પર્શી જશે એમાં કોઈ બે મત નથી. દુહો ‘કચ્છડા કેરી ધરતી માથે મેંતો ભાળ્યા બે ભડવીર જી …’ કચ્છ ની ભૌગોલિકતા અને સાથે સાથે નાવીન્યતાને સાવજ સરળ શબ્દોમાં રજુ કરે છે. ‘ મેઘજી’ નામના પાત્ર અને વરસાદ બન્ને ને કચ્છની ધરતી માથેથી અકાળે દુર જતા હોવાની લાગણી વ્યકત કરવાની સાથે સાથે મિત્રતા ના આયામ ને પણ અડકી જાય છે આ દુહો.
આજ સુધીની હિન્દી ફિલ્મો જેવીકે ‘ લગાન’ અને ‘રામલીલા’ એ કચ્છમાં શુટ કરવાનો દાવો કર્યો હશે અને ખુબજ મોટું નામ એવા અમિતાભજીએ પણ કચ્છમાં શૂટ કર્યું છે પરંતુ પ્રેમજી ની નજરે દેખાયેલું કચ્છ, કચ્છનું રણ ( એક કચ્છડો પોતે સુતો ઓઢી રણધરી ભેખ જી….. ) , બીબર નું તળાવ, ધોરડો ( સફેદ રણ ) અને હાં છકડો પણ ખરોજ … એ કચ્છ માટે બ્રાંડ એમ્બેસેડર નહી પરંતુ કચ્છને ખુબ નજીક થી નીરખી શકે તેવા માટીના માણસની અનિવાર્યતાને યથાર્થ ઠેરવે છે.
દિલડાની ડ્રાઈવ અને અભિમન્યુ સિંહ એ ગુલાલ ફિલ્મ પ્રત્યેનો પ્રેમ વ્યક્ત કરે છે. ખેર ગુજરાતી ફિલ્મના ઇતિહાસમાં નવી વાર્તા અને નવાજ પ્રકારે સંગીત ની છોળો ઉડાડતી આ એક યોદ્ધા ની વાર્તા તમને મહાભારતના પણ કેટલાક પાત્રો અને તેના યુદ્ધ પ્રત્યેના અભિગમોને યાદ કરાવશે.
એકવીશમી સદીના આ નવા પ્રકારના યુદ્ધમાં વિજયગીરી ગોસ્વામી અને તેમની ટીમને જવલંત વિજય મળે તે માટે ખુબ ખુબ શુભકામના અને હાં મિત્રો હવે એવું ના કહેતા કે ગુજરાતી ફિલ્મો માં વાર્તા સાવજ ચીલા ચાલુ હોય છે.

ટ્વેન્ટી ટ્વેન્ટી થી ટી -ટ્વેન્ટી ફોર

મિત્રો ‘ટી – 24’ અને ‘ઉસ્તાદ’ જેવા નામ થી આપ પરિચિત નહિ હોવ , હું પણ ન હતો. આ નામ છે રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા ‘રણથંભોર રાષ્ટ્રીય ઉધાન’ માં રહેતા એક વાઘનું કે જેને ‘માનવભક્ષી’ હોવાના લેબલ સાથે ફોરેસ્ટ વિભાગ દ્વારા સંભળાવવામાં આવી છે જન્મટીપ ની સજા અને હા પેરોલ ની પણ પરવાનગી નથી. ના કોઈ સુનાવણી , ના કોઈ સાક્ષી, ઘટનાના કોઈ પણ સંજોગોને ધ્યાને લીધા વિના સંભળાવી દીધી સજા – લાઈફ ટાઇમ ઈમ્પ્રીઝ્મેન્ટ અને એ પણ રીગરસ ઈમ્પ્રીઝ્મેન્ટ વીથ આઇસોલેશન કારણ કે વાઘ સાથે તો કોઈ રહી જ ન શકે.

I Speak What I Think

I Speak What I Think

તો મિત્રો આ થઇ એક ઘટનાની વાત કે જેને લઈને જયપુર માં વન્ય જીવ પ્રેમીઓ દ્વારા સ્ટેચ્યુ સર્કલ પર કેન્ડલ માર્ચ (17 – 05 2015) કરવામાં આવ્યું. અહીં વાત એ નથી લખવી કે વાઘ આપણું રાષ્ટ્રીય પ્રાણી છે અને એને બચાવવા આપણે શું કરી શકીએ કારણકે એના માટે ઘણા બધા લોકો કામ કરી રહ્યા છે. આપણો મુદ્દો એ છે કે જો વાઘ બોલી શકે તો શું બોલે (કોર્ટમાં)?

Save Ustad

I Speak What I Think

(1) મને રણથંભોર માં આવતા વન્યજીવ પ્રેમીઓ ( નહીકે ટુરિસ્ટ ) ‘ટી – 24’ અને ‘ઉસ્તાદ’ તરીકે ઓળખે છે.
(2) મારા માટે આ લોકો દ્વારા કેન્ડલ માર્ચ કરવામાં આવી તે માટે હું તેમનો આભારી છુ.
(3) શિકાર કરવો એ મારો મૂળભૂત અધીકાર છે અને મને પ્રાણી સંગ્રહાલય માં લાવવામાં આવ્યો ત્યાં સુધી એજ ખબર ન હતી કે માણસ પર હુમલો ન કરી શકાય.
(4) મારામાં કુદરત દ્વારા એ શક્તિ જ મુકવામાં આવી નથી કે હું વિચારી શકું કે ” શું ખાવું જોઈએ અને શું ન ખાવું જોઈએ”. શું ભૂખ લાગે ત્યારે તમે મનુષ્યો એવું વિચારો છો કે આ ખવાય કે ન ખવાય?
(5) મારું ઘર રણથંભોર છે અને હું કોઈ ના ઘરે જતો નથી પરંતુ મારું ઘર રોજ મનુષ્યો થી હર્યું ભર્યું હોય છે. તે લોકો મને મારા પરિવાર સાથે શાંતિથી રહેવા દેતા નથી પરંતુ સતત ઘોંઘાટ, ગાડીઓના અવાજ , ફોટોગ્રાફી કરી મારા ઘરને પણ તેમના શહેર જેવું ઘોંઘાટીયું બનાવવાનો સતત પ્રયત્ન કરે રાખે છે.
(6) મારા માટે ઈશ્વરે ખાવાની વ્યવસ્થા કરેલી જ હતી પરંતુ તમે મનુષ્યો તમારા કર્મો થી આ પૃથ્વી પરની સંપદાનો એટલો બધો ઉપભોગ કરો છો કે અમારા જંગલમાં રહેતા પ્રાણીઓ ના અસ્તિત્વ પર પણ ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. તેમને વરસાદની અનીયમીતતાને કારણે જીવવું દુષ્કર બની ગયું છે અને આમને આમ ચાલશે તો અમારા જંગલમાં એક પણ પ્રાણી નહિ બચે.
(7) મારી હાઉસિંગ સોસાયટી માં રહેતા ઘણા બધા પ્રાણીઓ તો ટુરિસ્ટ વિઝા સાથે અન્ય જગ્યાએ જતા રહે છે પરંતુ હું મારું ઘર છોડવા નથી માંગતો.
(8) મેં કેટલીય વખત મારી ત્રાડ દ્વારા મનુષ્યોને ચેતવ્યા છે કે તમે તમારી હદમાં રહો ભાઈ, પરંતુ દરરોજ નવા નવા લોકો મને જોવા માટે આવતાજ રહે છે અને પાછા સતત મારો પીછો કરતા રહે છે.
(9) મને ઝૂ માં મોકલેલ છે તો ત્યાં પણ મને તમારી નિયત સાફ નથી લાગતી કારણકે અહીં પણ પેલું ટુરીઝમ તો ચાલવાનું જ.
(10) તમે મનુષ્યોએ અમારા પ્રાણીઓ માટે ઝૂ બનાવ્યું છે પરંતુ કયારેય વિચાર્યું છે કે જો તમને માત્ર એક દિવસ રૂમમાં પૂરી દેવામાં આવે તો તમારી શું હાલત થાય.
(11) તમે તમારા બાળકોને વેકેશનમાં એક કલાકની મજા માટે પ્રાણીસંગ્રહાલયમાં લઈને આવો છો અને પોપકોર્ન ખાઈને જતા રહો છો ત્યારે શું અમને અમારા રણથ્મ્ભોરમાં રહેલા બાળકો યાદ નહિ આવતા હોય.
(12) તમે ક્યારેય એવી કલ્પના કરી છે કે જો ઈશ્વર મનુષ્ય-સંગ્રહાલય બનાવે તો તમારા પર શી વીતે.
(13) શું માત્ર મનુષ્ય જ સામાજીક પ્રાણી છે.
(14) તમે લોકોએ સિંધુ નદી ના તટ થી માંડી ગંગા નદીના કિનારા સુધી ના જંગલો સાફ કરી નાખ્યા અને અમે કંઈ બોલ્યા નહિ હવે નાના નાના જંગલ ના ટુકડાઓમાં તો અમને રેહવા દો
(15) અમારી સંભાળ લેતા ફોરેસ્ટ ગાર્ડ આ બધું જ સમજે છે છતાં પણ કંઈ કરી શકતા નથી તો હવે અમારે જ અમારા બાળકોને લઈને શહેરમાં આવવું પડશે.

તમે અહીં તમારા વિચારો વ્યક્ત કરી શકો છો ટી-24 ને મુક્ત કરાવવા. Raksha